Logo dedriehoek.net


Foto: Van Gaalen Media

Klaas van der Munt* - Het begin van alles: Munten en bankbiljetten

  Column

Graag zou ik nu willen beginnen over de Vrede van Münster in het jaar 1648. Maar de periode tussen het twaalfjarig bestand en de Vrede van Münster is voor de financiële wereld belangrijk en voor de economie. In deze tijd wordt het fundament waarop de economie steunde verder versterkt. De Lage Landen (Holland) had zich ontwikkeld tot een economisch centrum waar de vindingrijkheid zowel technisch als financieel belangrijk was. De gemeente Amsterdam ‘stimuleerde’ deze ontwikkeling, zowel financieel als ook met stadsontwikkeling en bouwplannen. Het gevolg was een verstedelijking, maar ook dat dit weer buitenlandse lieden aantrok, met name Portugese Joden. Eén van die lieden was Johan Palstruch, een Zweed in 1634.Hij zou van Nederlandse afkomst zijn en gebruikte ook een Nederlands klinkende naam: Hans Wittmaeker. Dat doet ergens aan denken, nietwaar? Hij begon allerlei financiële zaken te doen. Zijn vader had handelscontacten in Riga (Letland) met een plaatselijke muntmeester. Na veel financieel gedoe en een gevangenisstraf en een huwelijk met een Nederlandse ging hij in 1647 weer terug naar Zweden.

De gemeente Amsterdam had intussen een bank opgericht. Hans Wittmaeker kreeg van de Zweedse overheid toestemming in Stockholm ook een bank op te richten naar Amsterdams voorbeeld. Hollanders hadden in die tijd veel invloed in Zweden, op de scheepvaart op de Oostzee, in de ijzer- en kopermijnen. Zoals altijd heeft de Zweedse overheid ook een financieringstekort en dat was ee n aanleiding voor ellende. Met de verpachting van de mijnen en het ander goed probeerde de Zweedse overheid het geldtekort op te heffen.

Zilver was een schaars goed en daarom moesten belangrijke betalingen aan de overheid in zilver gedaan worden. Koper verving de gouden munt en koperen munten werden meer waard dan de waarde van de munt. Deze koperen munten waren zwaar en groot van omvang. In het Oostzeegebied vocht ook bijna iedereen tegen elkaar. Met de Vrede van Roskide werden de huidige grenzen van de Scandinavische landen vastgesteld. De Vrede van Kopenhagen van 27 mei 1660 leidde tot vrede in het Oostzeegebied. Ook de Vrede van Breda 1667 maakte de vrede in het noordelijk gebied compleet.

Aanvankelijk ging het goed met de bank van Hans Wittmaeker, de Stockholm Banco, eigenlijk té goed. Vroeger leidde een tekort aan munten tot problemen en het krediet moest dat oplossen. Nu hebben we papiergeld: drukken van geld door middel van de drukpers.

De wissel was gedekt door het afgeven van zaken die de waarde vertegenwoordigen van de ‘wissel’. De oude afspraak van dekking bleef en de Stockholm Banco moest zorgen voor dekking van het afgegeven waardepapier (bankbiljet). Maar de Stockholm Banco drukte meer bankbiljetten dan er dekking was. E daar ging het mis. Daar kwam de waarde vermindering van het koper nog bij. De vrede was er, maar men kon weer van voren af aan beginnen.

*Onder dit pseudoniem verschijnt wekelijks een column in de krant over alles wat met de economie te maken heeft.

Meer berichten